Anna Karólína Vilhjálmsdóttir skrifar
Sérstakur ráðgjafafundur YAP var haldinn 15. apríl 2026 í Hafnarborg, Hafnarfirði.
YAP (Young Athlete Project) er verkefni á vegum Special Olympics samtakanna, unnið í samstarfi við háskóla í Boston og byggir á áherslu á snemmtækri íhlutun í hreyfiþroska. Special Olympics á Íslandi hóf innleiðingu árið 2015 og á Íslandi var ákveðið að tengja innleiðingu við starf leikskóla. Þó markhópur hafi í upphafi verið börn með einhverskonar greiningar eða stuðningsþarfir geta öll börn notið góðs af verkfærum YAP. Mikilvægt samstarf hefur við við Gló æfingastöð en þar hafa sjúkra og iðjuþjálfar hvatt til innleiðingar YAP og nýtt það í sínu starfi.
Markmið fundarins var að heyra raddir fólks sem sýnt hefur áhuga á YAP og meta næstu skref. Á fundinum kom fram að mikil þörf er á að ræða þessi mál og þeir fulltrúar sem þar mættu höfðu mjög mismunandi sögur að segja úr sínu starfi. Að mati stýrihóps YAP verkefnisins á Íslandi er grundvöllur árangurs að leikskólar geti ráðið íþróttakennara eða fagstjóra í hreyfingu. Það er hætta á að annars verði hreyfiþjálfun ómarkviss og tilviljanakennd eins og komið hefur fram í samtali við starfsfólk leikskóla.
„Biðlistar geti verið minni með markvissri hreyfiþjálfun„
Gunnhildur Jakobsdóttir yfiriðjuþjálfi og Kolbrún Kristínardóttir yfirsjúkraþjálfari hjá Gló æfingastöð voru með innlegg á fundinum. Þær telja að biðlistar hjá Gló gætu styst ef fleiri ung börn fengju markvissa hreyfiþjálfun t.d. í leikskólum. Þær bentu á að það væri óumdeilanlegt að hreyfing hefur jákvæð áhrif og er ein af stoðunum í þroska barna en telja að skortur sé á þekkingu eða amk er áhersla mun minni á þennan þátt hér á Íslandi en t.d. í Noregi. Þær töldu mikilvægt að hreyfiþjálfun verði sett í forgang til jafns við annað grunnstarf í leikskólum.
Ásta Katrín Helgadóttir íþróttakennari og Þóra Sigrún Hjaltadóttir, leikskólastjóri á heilsuleikskólanum Skógarási, Ásbrú sögðu frá innleiðingu YAP í leikskólanum en þar hófst innleiðing 2015. Grunnur af þeim árangri sem þar hefur náðst er faglegt starf íþróttakennara, stuðningur stjórnenda og jákvætt viðhorf almennra kennara sem geta nýtt verkfæri YAP í sínu starfi. Haldin eru örnámskeið fyrir starfsfólk um hreyfingu og af hverju hreyfing er mikilvæg barninu. Sama gert fyrir nýja foreldra. Fjölmörg dæmi er hægt að vísa í um árangur af innleiðingu YAP í leikskólanum.
Sigurlín Jóna Baldursdóttir íþróttakennari og Eyrún Björk Einarsdóttir, sérkennslustjóri heilsueflandi leikskólanum Jötunheimum Selfossi sögðu frá starfinu í Jötunheimum en þar var tekið fyrsta skrefið í að setja YAP verkefnið undir sérkennslu.Sett var upp stöðugildi merkt YAP aukalega við stöðugildi fyrir hreyfingu. Þetta tryggir að þekkingin fari ekki með starfsmanni ef hann hættir og með þessu. Þarna taka stjórnendur af skarið og tryggja markvissa hreyfiþjálfun barna sem fara í þennan leikskóla.
Krisxtina G Agueda, stofnandi Hreyfilands sem hefur starfað að hreyfiþjálfun barna í áratugi, bæði sjálfstætt og á leikskólum, var með mjög áhugavert innlegg á fundinum. Hún hefur lagt gríðarlega mikla áhersla á samspil hreyfingar og traugaþroska og sótt framhaldsnám í Ungverjalandi því tengt. Í tengslum við innlegg Krisztinu sagði Bergrún Stefánsdóttir frá þeim jákvæðu áhrifum sem m.a. hreyfiþjálfun hjá Krisztinu hefði haft á hennar börn, einhverfan son og son og dóttur sem voru fyrirburar en blómstra öll í dag. Bergrún sagð mjög mikilvægt að skerpa á mikilvægi áhrifa á heila og taugakerfið, nám, líðan og þátttöku.
Anna Karólína Vilhjálmsdóttir, framkvæmdastjóri Special Olympics á Íslandi sagði frá tilkomu og markmiði YAP verkefnisins og stöðu verkefnisins í dag. Kynningarstarf hefur verið umfangsmikið og viðbrögð hafa verið yfirleitt verið mjög jákvæð. Þegar horft er til eftirfylgni er rauður þráður að forsendu árangurs að stjórnendur séu jákvæðir og áhugasamir og styðji vel við þá sem vilja efla hreyfistarf í leikskólum. Raunverulegur árangur og markvisst starf virðist þó tengjast beint ráðningu íþróttakennara eða fagstjóra í hreyfingu.
„Fleiri þættir en aukinn líkamlegur styrkur breytast með hreyfiþjálfun“
Fyrir börn sem búa við einhverskonar skerðingar eru fyrstu árin mikilvægust hvað varðar inngrip, ekki síst þegar horft er til hreyfifærni. Það sem þó er mikilvægt að benda á er að það eru aðrir þættir en aukinn líkamlegur styrkur sem talið er breytast með YAP hreyfiþjálfun. Bent var sérstaklega á jákvæð áhrif á málþroska, samskipti, félagsfærni, aðlögun tvítyngdra barna, sjálfstæði, aukna gleði og bætta líðan og fleiri þætti í lífi barnsins. Einnig var bent á jákvæða upplifuna annarra kennara þar sem Yap verkefnið hefur skapað tækifæri til að aðlaga hreyfingu og nám og að létta á deildum þegar þörf er á. Fram kom í máli leikskólastjórnenda að það gefi sérlega góða raun að hafa tvo aðila í samstarfi um hreyfiþjálfun þar sem þá sé hægt að bregðast enn betur við ef létta þarf á deildum. Það kom ítrekað fram í umræðunni að það þarf að auka þekkingu á mikilvægi þess sem fram fer í hreyfisalnum og að þeir tímar verði metnir jafn mikilvægir og aðrir.
Í umræðum sem fram fóru á fundinum kom skýrt fram að það er gríðarlegur munur á milli leikskóla, þegar horft er til tækifæra barna til markvissrar hreyfiþjálfunar.
